Badania historyczne prowadzone są na źródłach
historycznych. Źródłami takimi nazywamy wszystkie pozostałości po minionych
wydarzeniach, z których możemy czerpać informacje o przeszłości. Dla historyka
najważniejsze są źródła pisane, dlatego przyjęto, że historię badamy od
wynalezienia pisma, to jest od czwartego tysiąclecia przed naszą erą. Okres
wcześniejszy nazywamy prahistorią. Oprócz źródeł pisanych wyróżnia się także inne,
np. archeologiczne, ikonograficzne, audiowizualne itp.
Zanim człowiek wytworzył
źródła pisane, musiał ewoluować: osiągnąć postawę wyprostowaną, nauczyć się
komunikować, wytwarzać i używać narzędzia. Ewolucja następowała stopniowo.
Wyróżnia się kolejne etapy antropogenezy, czyli pochodzenia i rozwoju człowieka:
australopitek, homo habilis, homo erectus, neandertalczyk, a później homo
sapiens.
Początkowo ludzie zamieszkiwali
północne i wschodnie rejony Afryki (od 4 mln do 1,5 mln lat przed naszą erą),
potem rozprzestrzenili się w rejon dorzecza Kongo oraz Azji Mniejszej, Kaukazu,
a dalej w rejon Europy Południowej i na południe Wysp Brytyjskich lub w rejon
Azji Południowo-Wschodniej (1,5 mln do 180 tys. lat temu). W końcu zasiedlony został
także kontynent amerykański. Ludzie przeszli prawdopodobnie przez zamarznięte wody
Cieśniny Beringa, ale historycy nie są pewni, kiedy to nastąpiło.
Pierwsi ludzie zajmowali się
prawdopodobnie zbieractwem oraz łowiectwem: zbierali owoce z drzew i krzewów
oraz polowali na zwierzęta. Taki typ gospodarki nazywamy przyswajalną: ludzie
korzystali z darów natury, ale sami nic nie produkowali. Gospodarka przyswajalna
dominowała w epoce mezolitu.
Około 8000 lat
p.n.e. nastąpiła zmiana w sposobie życia ludzi: zaczęto wytwarzać broń i
narzędzia z kamienia za pomocą gładzenia kamienia, a nie jak wcześniej łupania (epoka
neolitu). Ponadto grupy ludzi zaczęły przechodzić w tryb osiadły: powstały
pierwsze osady.
Do najstarszych należy ęatalhoyuk leżąca w Azji
Mniejszej. Zakładanie osad było możliwe dzięki wprowadzeniu rolnictwa oraz
hodowli zwierząt. Zaczęto również wytwarzać naczynia ceramiczne oraz pierwsze
tkaniny. Wszystkie te zmiany — przejście do osiadłego trybu życia, wprowadzenie
gospodarki wytwórczej oraz powstanie społeczeństw — nazywamy rewolucją
neolityczną.