Państwo macedońskie

Macedonia Filipa II

Państwo macedońskie znajdowało się w północno-wschodniej części Półwyspu Bałkań­skiego. Powstało w VI w. p.n.e., rządził nim król. Macedończycy mówili językiem podobnym do Greków, nie byli włączeni w krąg kultury greckiej. W IV w. p.n.e. władzę w Macedonii objął Filip li, który zreformował państwo, czyniąc z niego potęgę militarną.

Nowa armia składała się z: • jazdy, w której służyła arystokracja • piechoty wzorowa­nej na greckiej, uzbrojonej w długie (4,5-6 m) włócznie zwane sarissami • maszyn oblężniczych służących do zdobywania miast.

Ekspansja Macedonii

 Dzięki reformom wojskowym Filip II podporządkował sobie Trację, zdobył kopalnie złota, srebra i miedzi, a także dostęp do Morza Egejskiego. To pozwoliło mu podbić Grecję:

• Najpierw Filip podporządkował sobie greckie kolonie na wybrzeżu macedońskim (dzięki tajnemu układowi z Atenami).

• Potem pokonał wojska sprzymierzonych polis pod Cheroneją (338 r. p.n.e.). Ateński polityk Demostenes ostrzegał swych rodaków przed wzrostem potęgi macedońskiej, ale udało mu się przekonać do walki jedynie Ateny oraz Teby. Koalicja grecka poniosła klęskę, falanga oraz jazda macedońska okazały się skuteczniejsze.

• Greckie miasta zmuszone zostały do podpisania układu pokojowego w Koryncie w 33 7 r. p.n.e. Macedonia objęła hegemonię nad Związkiem Korynckim.

Podboje Aleksandra Wielkiego

Rok później Filip II został zamordowany (prawdopodobnie przez swoją żonę), a tron objął jego syn, Aleksander. Swoje rządy rozpoczął od stłumienia buntu w Grecji (przewodniczące powstaniu Teby zostały zrównane z ziemią), czym zdobył sobie szacunek swoich dowódców. Potem przystąpił do realizacji marzenia swojego ojca — podboju Persji:

• Wojska Aleksandra wyruszyły przez Hellespont w 334 r. p.n.e. Pretekstem do najazdu było ukaranie Persów za zbezczeszczenie świątyń greckich przez króla Kserksesa.
• W pierwszej bitwie nad rzeką Granikos (334 r. p.n.e.) Aleksander pokonał wojska perskie dzięki sprawnej przeprawie przez bród, skuteczności macedońskiej falangi oraz dobremu wykorzystaniu jazdy.
 • Wygrana bitwa pod Issos (333 r. p.n.e.) otworzyła Aleksandrowi drogę z Azji Mniejszej na Bliski Wschód, podbił m.in. Egipt.
• Decydująca okazała się bitwa pod Gaugamelą (331 r. p.n.e.), która otworzyła Aleksandrowi drogę do Persepolis — stolicy imperium. Po przegranej bitwie król Dariusz III zginął z ręki jednego z satrapów, a Aleksandra uznano władcą Persji.
• W 326 r. p.n.e. Aleksander zarządził wyprawę na wschód, dotarł aż do rzeki Indus. Wyprawa nie powiodła się jednak, gdyż wyczerpani długim marszem i przerażeni widokiem słoni bojowych żołnierze odmówili dalszej walki.

Aleksander nie miał koncepcji na organizację swojego państwa. Chciał oprzeć swe rządy na nowej elicie stworzonej z Greków, Macedończyków i Persów. Jednocześnie zaadaptował despotyczny model monarchii wschodniej — ceremoniał wymagał od poddanych czołobitno­ści, wszelkie objawy opozycji surowo karano. Włączenie Persów do elit państwowych oraz despotyczny model rządów wzbudziły opór Greków i Macedończyków, przyzwyczajonych do dyskusji politycznych i padających na kolana jedynie przed bogami.




Rozpad imperium macedońskiego

Po śmierci Aleksandra w 323 r. p.n.e. (zmarł z powodu choroby) rozgorzały walki. Państwo rozpadło się na kilka części, a władzę w nich objęli dowódcy Aleksandra - diadochowie: • Kassander rządził w Macedonii i części Grecji • Lizymach w Tracji, Azji Mniejszej i Pon­cie • Seleukos objął władzę nad terenem dawnej Persji • Ptolemeusz rządził w Egipcie.

Przez kolejne 40 lat dowódcy ci toczyli ze sobą tzw. wojny diadochów (321-286 r. p.n.e.). Ich potomkowie, w ramach monarchii dziedzicznych, rządzili swoimi państwami aż do 30 r. p.n.e., do podboju Egiptu przez Rzymian.

Kultura hellenistyczna

Epoka hellenistyczna stanowiła okres eks­pansji kultury greckiej. Aleksander drogą podbojów rozprzestrzenił język oraz wie­rzenia greckie daleko na wschód i południe. Elity państwowe mówiły głównie w języku greckim. Ten stan rzeczy przetrwał pomimo rozpadu imperium, większość nowych dyna­stii miała bowiem greckie korzenie. Pojawiło się także zjawisko synkretyzmu, tzn. łączenia się różnych elementów kultury greckiej i dalekowschodniej, np. włączenie bóstw wschodnich do panteonu greckiego.



Rozwój państw hellenistycznych sprzyjał także rozwojowi kultury: w delcie Nilu powstała Aleksandria — miasto, które stało się stolicą państwa Ptolemeuszów, ale także stolicą starożytnej kultury i nauki. Znajdowały się w nim:
• Muzeum (gr. świątynia muz) — instytucja, która prowadziła badania naukowe.
• Biblioteka — słynęła z ogromnego księgozbioru, powstała przy Muzeum. Duża część spłonęła podczas pożaru w 48/47 r. p.n.e., podczas próby inwazji rzymskiej.