Pierwsze cywilizacje powstały w rejonie Żyznego Półksiężyca, tj. w rejonie żyznych ziem występujących na Bliskim Wschodzie, ciągnących się od zachodnich wybrzeży Zatoki Perskiej, poprzez doliny Eufratu i Tygrysu, wzdłuż wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego i dalej na południe, doliną Nilu. Znamienne, że tereny te to w większości doliny wielkich rzek lub wybrzeża morskie. Ciepły klimat i obecność rzek lub innych zbiorników wodnych to dwa istotne czynniki sprzyjające rozwojowi cywilizacji.
Systematyczne wylewy, budowa kanałów irygacyjnych oraz uprawa wielkich pól wymagały skoordynowanej pracy wielu robotników, co wymusiło utworzenie większych społeczności, zorganizowanych w państwa. W rejonie Eufratu i Tygrysu, krainie zwanej Mezopotamią, dominował początkowo system państw-miast. Inaczej ukształtowała się sytuacja polityczna w Egipcie.
Państwo egipskie powstało wzdłuż rzeki Nil, która nawadniała pola uprawne, jak również stanowiła centrum komunikacyjne i serce państwa. Dlatego Egipt nazywano także „darem Nilu". Początkowo istniały dwa państwa: Egipt Górny ze stolicą w Tebach oraz Egipt Dolny ze stolicą w Memfis. Zjednoczył je ok. 3100 r. p.n.e. faraon Menes. Utworzenie jednolitego państwa było możliwe, ponieważ dookoła Egiptu rozciągały się pustynie, które stosunkowo skutecznie uniemożliwiały najazdy obcym plemionom. Silna władza faraona i skuteczna struktura administracyjna państwa pozwalały na utrzymywanie efektywnego systemu irygacji i nawet trzykrotne zbiory w ciągu roku.