Państwo Sumerów (połowa IV tysiąclecia p.n.e.) — państwo niejednolite politycznie, składało się z wielu niezależnych państw-miast. Do najważniejszych politycznie należały Ur, Uruk i Kisz, natomiast miasto Nippur miało istotne znaczenie religijne. • Imperium Babilonu — istniało już w III tysiącleciu p.n.e., jego granice rozszerzył dopiero Hammurabi panujący w ^VIII w. p.n.e. Państwo rozpadło się w czasie panowania jego synów pod wpływem najazdów plemienia Kasytów z gór Zagros. Miasto w w. p.n.e. splądrowali Hetyci, tereny dawnego imperium podbili w X w. Asyryjczycy. Dzięki zawarciu przymierza z Persami udało się pokonać Asyrię i odbudować tzw. państwo nowobabilońskie. W czasach króla Nabuchodonozora II w Babilonie wzniesiono wspaniałe wiszące ogrody Semiramidy. Biblia wspomina także o deportacji Żydów z podbitej Judy do stolicy państwa.
Państwo Persów (VII-IV w. p.n.e.) — powstało na wschód od Mezopotamii, rozwinęło się dzięki przymierzu z państwem nowobabilońskim i podbojowi Asyrii. Władca perski Cyrus Wielki (559-530 r. p.n.e.) z dynastii Achemenidów znacznie rozszerzył granice państwa, zdobywając: państwo medyjskie, bogate państwa Azji Mniejszej, a w końcu państwo nowobabilońskie. Persja dzieliła się na jednostki administracyjne (satrapie) rządzone twardą ręką przez tzw. satrapów, jej stolicą było wspaniałe Persepolis. Jedność państwa, dzięki polityce relatywnej tolerancji kulturowej, udało się utrzymać aż do podbojów Aleksandra Wielkiego.
W dolinie Nilu powstało państwo egipskie. Różniło się ono w sposób znaczny od państw i imperiów Mezopotamii. Charakteryzowało się trwałością, którą zapewniały mu silna, scentralizowana władza oraz pustynie zabezpieczające państwo przed najazdami.
Egiptem rządził faraon, władca uważany przez swoich poddanych za potomka boga Re oraz uosobienie boga Horusa. Boska sankcja dawała faraonowi władzę absolutną. Wszystkie ziemie w państwie były jego własnością. Faraon rządził państwem przy pomocy urzędników - wykwalifikowanej grupy społecznej, potrafiącej czytać, pisać i liczyć. Naczelnicy, zwani monarchami, zarządzali nomami, czyli jednostkami administracyjnymi odpowiadającymi większym sieciom irygacyjnym.
Oprócz urzędników w Egipcie ważną pozycję zajmowali kapłani, którzy sprawowali kult poszczególnych bóstw egipskich, a także posiadali szeroką jak na tamte czasy wiedzę: znali matematykę i prowadzili badania astronomiczne. Możliwość wykładania woli bóstw oraz znajomość zjawisk przyrody pozwoliła im wpływać na wyobraźnię społeczeństwa, przez co byli oni najbardziej znaczącą grupą w Egipcie.
Podstawę drabiny społecznej stanowili wolni chłopi, którzy uprawiali ziemię należącą do faraona. Istniała również pewna grupa rzemieślników oraz żołnierzy. Na dole hierarchii społecznej znajdowali się niewolnicy, którzy pełnili rozmaite funkcje: od służby bogatszej części ludności po prace fizyczne.
Egiptem rządził faraon, władca uważany przez swoich poddanych za potomka boga Re oraz uosobienie boga Horusa. Boska sankcja dawała faraonowi władzę absolutną. Wszystkie ziemie w państwie były jego własnością. Faraon rządził państwem przy pomocy urzędników - wykwalifikowanej grupy społecznej, potrafiącej czytać, pisać i liczyć. Naczelnicy, zwani monarchami, zarządzali nomami, czyli jednostkami administracyjnymi odpowiadającymi większym sieciom irygacyjnym.
Oprócz urzędników w Egipcie ważną pozycję zajmowali kapłani, którzy sprawowali kult poszczególnych bóstw egipskich, a także posiadali szeroką jak na tamte czasy wiedzę: znali matematykę i prowadzili badania astronomiczne. Możliwość wykładania woli bóstw oraz znajomość zjawisk przyrody pozwoliła im wpływać na wyobraźnię społeczeństwa, przez co byli oni najbardziej znaczącą grupą w Egipcie.
Podstawę drabiny społecznej stanowili wolni chłopi, którzy uprawiali ziemię należącą do faraona. Istniała również pewna grupa rzemieślników oraz żołnierzy. Na dole hierarchii społecznej znajdowali się niewolnicy, którzy pełnili rozmaite funkcje: od służby bogatszej części ludności po prace fizyczne.
W rejonie Palestyny rozwinęło się państwo żydowskie, zwane Izraelem. Powstało w XIII w., po przybyciu klanu Abrahama z miasta Ur do Kanaanu. Podzielono wtedy ziemie pomiędzy 12 rodów żydowskich. Ukształtowane tak państwo było nietypowe ze względu na panującą w nim religię monoteistyczną. Królowie nie byli utożsamiani z bogami, nie mieli też sankcji boskiej, co w pewien sposób ograniczało ich władzę. Ponadto w społeczeństwie istnieli prorocy — ludzie uznawani za mądrych, mających bezpośredni kontakt z Bogiem.
Wiedzę o historii Żydów w dużej mierze czerpiemy z ksiąg Starego i Nowego Testamentu. Pierwsze pięć ksiąg Starego Testamentu Żydzi nazwali Torą. Miała ona szczególne znaczenie dla kultury i religii żydowskiej. Najważniejszym miejscem w całym państwie była świątynia Boga Jahwe wybudowana w Jerozolimie w 966 r. p.n.e. przez króla Dawida. W niej przechowywano legendarną Arkę Przymierza — symbol przymierza Izraela z Bogiem.
Naród żydowski przetrwał pomimo dwukrotnego podboju i deportacji: najpierw przez Egipcjan w XIII w. p.n.e., potem przez Babilończyków w VII w. p.n.e. Za każdym razem jednak Żydom udało się wrócić do Kanaanu, który nazywali Ziemią Obiecaną: za pierwszym razem wskutek interwencji Boga, jak przedstawia to Stary Testament, po raz drugi dzięki łasce Cyrusa Wielkiego, po podboju państwa nowobabilońskiego przez Persów. Ostatecznie państwo żydowskie zostało podbite przez Rzymian w 63 r. p.n.e.
Daleki Wschód
W starożytności rozwinęły się także cywilizacje dalekowschodnie. Dwie z nich przetrwały do naszych czasów. Najstarsza rozwinęła się w dolinie Indusu ok. 3 tys. lat p.n.e., na obszarze dzisiejszego Pakistanu. Zamieszkujące ten obszar ludy opanowały wypalanie cegieł, z których wznosiły okazałe miasta z rozbudowaną infrastrukturą: regularną zabudową, gęstą siecią ulic, wodociągami i kanalizacją, a także świątynią i cytadelą. Najważniejsze ośrodki to Harappa oraz Mohendżo Daro. Budowano również skomplikowane systemy irygacyjne.
W połowie II tysiąclecia p.n.e. ludy Indusu najechane zostały przez Ariów — plemiona koczownicze o niższym poziomie rozwoju, ale bardziej zaawansowane w technice wojskowej. Dzięki zastosowaniu m.in. wozów bojowych Ariom udało się podbić cały rejon Indusu i utworzyć na nim mniejsze państwa zarządzane przez radżów. Nie stworzyli oni jednolitego państwa, poza krótkim okresem panowania Asioki w połowie III w. p.n.e. Ariowie wprowadzili w rejonie Indii podział na cztery kasty, który częściowo przetrwał do dziś.